انتشارات مهرسا

شروع مدرسه فقط شروع خواندن و نوشتن نیست. بچه‌ها ناگهان باید مدت بیشتری توجه کنند، دستورها را دنبال کنند، بنویسند، بخوانند، با همکلاسی‌ها کنار بیایند، نوبت را رعایت کنند و چند ساعت از فضای خانه دور باشند.
برای همین مدرسه گاهی شبیه یک ذره‌بین عمل می‌کند؛ بعضی توانایی‌ها و بعضی دشواری‌هایی را که پیش از این چندان به چشم نمی‌آمدند، واضح‌تر می‌کند.
البته یک نکته خیلی مهم است: هر سختی‌ای به معنی اختلال نیست. طبیعی است که کودک در هفته‌های اول کمی خسته‌تر، بی‌حوصله‌تر یا مضطرب باشد یا برای یاد گرفتن بعضی مهارت‌ها به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. چیزی که بیشتر باید توجه ما را جلب کند، مشکلی است که ادامه‌دار باشد، نسبت به هم‌سن‌وسال‌ها خیلی برجسته به نظر برسد یا زندگی کودک را در مدرسه، خانه یا روابطش مختل کند.
۱. وقتی مسئله از دیدن، شنیدن یا مهارت‌های حرکتی می‌آید.
گاهی کودکی که سر کلاس خوب پیش نمی‌رود، قبل از هر چیز نیاز دارد بهتر ببیند یا بهتر بشنود.
مثلاً کودکی که نوشته‌های روی تخته را درست نمی‌بیند ممکن است از روی تخته اشتباه بنویسد، چشم‌هایش را جمع کند، خیلی نزدیک کتاب شود یا از فعالیت‌های خواندنی فرار کند. غربالگری بینایی قبل از مدرسه بسیار مفید است، اما اگر بعداً نشانه‌ای دیدید، صرفاً به نتیجه همان غربالگری اکتفا نکنید؛ غربالگری برای پیدا کردن کودکانی است که ممکن است به بررسی دقیق‌تر نیاز داشته باشند و جای معاینه کامل چشم را نمی‌گیرد.
درباره شنوایی هم همین‌طور است. حتی اگر کودک قبلاً تست شنوایی را با موفقیت گذرانده باشد، بعضی مشکلات شنوایی ممکن است بعداً ایجاد یا آشکار شوند. توجه نکردن به صدا زدن، درخواست مکرر برای تکرار جمله، بالا بردن صدای تلویزیون یا مشکل در دنبال کردن دستورهای شفاهی، ارزش بررسی دارند. شنوایی نقش مهمی در رشد زبان، ارتباط و یادگیری کلاسی دارد.
گاهی هم مشکل بیشتر در مهارت‌های حرکتی ظریف دیده می‌شود؛ مثلاً نوشتن برای کودک به‌طور غیرمعمول سخت و خسته‌کننده است، مداد را با فشار زیاد نگه می‌دارد، نوشته‌هایش بسیار ناخواناست یا انجام فعالیت‌های ظریفی که نیاز به هماهنگی دست و چشم دارند برایش دشوار است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند مشکلات دست‌خط می‌توانند بر عملکرد تحصیلی اثر بگذارند و تمرین هدفمند و، در صورت نیاز، ارزیابی کاردرمانی می‌تواند کمک‌کننده باشد.

کتاب‌ها و فعالیت‌های پیشنهادی مهرسا: مجموعه گردو، مجموعه مغز من و رنگ‌آمیزی، تخته‌بازی حیوانات و دایناتا می‌توانند فرصت خوبی برای تمرین توجه دیداری، هماهنگی دست و چشم و مهارت‌های ظریف فراهم کنند. البته این فعالیت‌ها جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرند.
۲. وقتی خواندن، نوشتن یا ریاضی خیلی سخت‌تر از انتظار است.
خیلی از مشکلات یادگیری برای اولین بار در مدرسه جدی‌تر دیده می‌شوند؛ نه به این دلیل که مدرسه آن‌ها را ایجاد کرده، بلکه چون آموزش رسمی حالا از کودک می‌خواهد هر روز بخواند، بنویسد و با اعداد کار کند.
و باز هم باید حواسمان باشد: دیرتر یاد گرفتن یک حرف، اشتباه کردن در املا یا سخت بودن چند مسئله ریاضی به‌تنهایی نشانه اختلال یادگیری نیست. نگرانی زمانی بیشتر می‌شود که یک الگوی مشخص از دشواری، با وجود آموزش و تمرین مناسب، همچنان ادامه پیدا کند. مؤسسه ملی سلامت کودک و رشد انسانی یونیس کندی شرایور (NICHD) هم تأکید می‌کند که داشتن یکی دو نشانه به‌تنهایی برای تشخیص اختلال یادگیری کافی نیست و ارزیابی باید توسط متخصص انجام شود.
مشکل در خواندن
در نارساخوانی (Dyslexia) کودک ممکن است در ارتباط دادن حروف و صداها، تشخیص کلمات، روان‌خوانی یا املا مشکل بیشتری داشته باشد. خواندن ممکن است بسیار آهسته و پرزحمت باشد یا کودک از خواندن متن‌های طولانی فرار کند. این موضوع ارتباطی با «باهوش نبودن» کودک ندارد.
مشکل در نوشتن
بعضی کودکان در شکل دادن حروف، املا، نوشتن افکارشان روی کاغذ یا سازمان‌دهی نوشته مشکل قابل‌توجهی دارند. ممکن است آنچه شفاهی خیلی خوب توضیح می‌دهند، هنگام نوشتن بسیار کوتاه، ناقص یا آشفته شود.
مشکل در ریاضی
اختلال یادگیری ریاضی یا دیس‌کلکولیا(Dyscalculia) ، کودک ممکن است در درک مفهوم عدد، محاسبات ساده، ترتیب مراحل حل مسئله یا فهم روابط عددی بیشتر از حد انتظار مشکل داشته باشد.
خبر خوب این است که کمک زودهنگام اهمیت زیادی دارد. آموزش هدفمند و متناسب با نوع مشکل می‌تواند عملکرد کودک را بهتر کند و جلوی تجربه مداوم شکست و ناامیدی را بگیرد.
کتاب‌های پیشنهادی مهرسا: مجموعه باشگاه مغز اعداد و حروف و باشگاه مغز ریاضی می‌توانند به شکل بازی و تمرین، بعضی مهارت‌های پایه را تقویت کنند؛ اما اگر دشواری کودک مداوم و قابل‌توجه است، کتاب تمرین جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد.
۳. وقتی دوست پیدا کردن و کنار آمدن با دیگران سخت است.
مدرسه دنیای اجتماعی کودک را خیلی بزرگ‌تر می‌کند. حالا قرار است با آدم‌های بیشتری ارتباط بگیرد، وارد بازی شود، نوبت را رعایت کند، اختلاف‌ها را حل کند، «نه» بشنود، عذرخواهی کند، مرزهای دیگران را بفهمد و گاهی حتی با تمام شدن یک دوستی کنار بیاید.
ممکن است بعضی دشواری‌های ارتباطی تا قبل از مدرسه خیلی به چشم نیامده باشند؛ چون کودک بیشتر در جمع‌های کوچک‌تر، آشناتر و قابل‌پیش‌بینی‌تری بوده است.
اما اینجا یک نکته مهم وجود دارد: خجالتی یا کم‌حرف بودن لزوماً نشانه مشکل نیست. بعضی بچه‌ها برای وارد شدن به جمع به زمان بیشتری نیاز دارند و قرار نیست همه کودکان به یک اندازه اجتماعی و برون‌گرا باشند.
چیزی که بیشتر نیاز به توجه دارد این است که کودک دلش می‌خواهد ارتباط برقرار کند اما مرتباً در این کار به مشکل می‌خورد؛ مثلاً:
• نمی‌داند چطور وارد بازی بقیه شود.
• مرتب با همکلاسی‌ها دچار سوءتفاهم می‌شود.
• در رعایت نوبت یا مرزهای شخصی دیگران مشکل دارد.
• تشخیص حالت چهره، لحن یا منظور دیگران برایش سخت است.
• دوستی‌هایش خیلی زود و به‌طور مکرر به تنش می‌رسند.
• تغییر برنامه یا قوانین بازی برایش به‌شدت سخت است.
گاهی هم کودک در محیط خانواده به الگوهایی عادت کرده که در جمع بزرگ‌تر مدرسه نیاز به تنظیم دارند؛ مثلاً باید یاد بگیرد چه زمانی اجازه بگیرد، چطور مخالفت کند، چطور حریم شخصی را رعایت کند یا وقتی از رفتاری خوشش نمی‌آید محترمانه «نه» بگوید.
در بعضی کودکان، بیشتر شدن توقعات اجتماعی در مدرسه ممکن است باعث شود ویژگی‌های مرتبط با اختلال طیف اوتیسم هم واضح‌تر دیده شوند. این ویژگی‌ها معمولاً فقط محدود به دوست‌یابی نیستند و متخصص برای ارزیابی، الگوی رشد و رفتار کودک را در موقعیت‌های مختلف بررسی می‌کند. اوتیسم با شروع مدرسه ایجاد نمی‌شود، اما محیط مدرسه می‌تواند بعضی دشواری‌ها را برجسته‌تر کند؛ مثل سختی در تعامل رفت‌وبرگشتی، فهم نشانه‌های اجتماعی، انعطاف در برابر تغییر، علایق بسیار محدود یا رفتارهای تکراری.
البته داشتن یکی از این ویژگی‌ها به‌تنهایی به معنی اوتیسم نیست. اگر چند مورد به‌صورت مداوم دیده می‌شود و روی ارتباط، دوستی یا حضور کودک در مدرسه اثر گذاشته، بهتر است برای ارزیابی تخصصی اقدام شود.
کتاب‌های پیشنهادی مهرسا: المور دنبال دوست می‌گردد، مجموعه فرانک و برت، خرسی و پرپری، ما با هم دوستیم، سلام آدم‌های دنیای من، دهان نگو کوه آتشفشان، شنیده‌های ناقلا، احترام، آخ، وقتی کلمات آزارمان می‌دهند و اشکالی ندارد بگویی نه.
۴. وقتی توجه، اضطراب یا حال روحی کودک نگران‌کننده می‌شود
مدرسه از کودک می‌خواهد مدت بیشتری سر یک فعالیت بماند، وسایلش را مدیریت کند، دستور چندمرحله‌ای را دنبال کند و حواسش را از اتفاق‌های اطراف به تکلیف برگرداند. به همین دلیل ممکن است دشواری‌های مربوط به توجه و کنترل تکانه در مدرسه بیشتر به چشم بیایند.
کودکی که مرتب وسایلش را گم می‌کند، مدام از کاری به کار دیگر می‌رود، دستورها را نیمه‌کاره می‌گذارد، زیاد فراموش می‌کند یا نمی‌تواند منتظر نوبتش بماند ممکن است نیاز به بررسی بیشتری داشته باشد؛ اما این رفتارها به‌تنهایی مساوی ADHD نیستند. خواب ناکافی، اضطراب، افسردگی، مشکلات یادگیری و حتی مشکلات شنوایی و بینایی می‌توانند نشانه‌های مشابهی ایجاد کنند. تشخیص ADHD یک فرایند چندمرحله‌ای است و رفتار کودک باید در محیط‌های مختلف، مثل خانه و مدرسه، بررسی شود.
از طرف دیگر، مقداری نگرانی در شروع مدرسه یا بازگشت بعد از تعطیلات کاملاً طبیعی است. اما اگر کودک برای هفته‌ها به‌شدت نگران باشد، مرتب از رفتن به مدرسه خودداری کند، صبح‌ها دل‌درد یا سردردهای تکرارشونده پیدا کند، خوابش به‌هم بریزد یا اضطرابش آن‌قدر زیاد باشد که زندگی روزمره‌اش را مختل کند، بهتر است موضوع جدی‌تر بررسی شود.
افسردگی در کودکان هم همیشه شبیه غمگینی آشکار نیست. گاهی خودش را با تحریک‌پذیری، کم‌شدن انرژی، کناره‌گیری از دوستان، افت عملکرد تحصیلی، تغییر خواب یا از دست دادن علاقه به کارهایی که قبلاً دوست داشته نشان می‌دهد.
پس چه زمانی باید کمک تخصصی بگیریم؟
یک روز سخت، یک امتحان بد یا چند هفته زمان بردن برای سازگار شدن معمولاً دلیل نگرانی جدی نیست. بیشتر به الگو نگاه کنید: آیا مشکل ادامه پیدا می‌کند؟ آیا معلم هم آن را می‌بیند؟ آیا کودک به‌خاطر آن خیلی مضطرب یا ناامید شده؟ آیا روی یادگیری، دوستی‌ها یا زندگی خانوادگی اثر گذاشته؟
اگر پاسخ این سؤال‌ها مثبت است، لازم نیست منتظر بمانید تا مشکل «خیلی شدید» شود. بسته به نشانه‌ها می‌توانید از پزشک کودک، روان‌شناس کودک، شنوایی‌شناس، چشم‌پزشک، کاردرمانگر یا متخصص اختلالات یادگیری کمک بگیرید. تشخیص زودتر معمولاً یعنی فرصت بیشتر برای پیدا کردن راهی که یادگیری و حضور در مدرسه را برای کودک راحت‌تر کند.
و مهم‌تر از همه: هدف پیدا کردن یک برچسب برای کودک نیست؛ هدف این است که بفهمیم کجا به کمک بیشتری نیاز دارد.

برای شروع راحت‌تر مدرسه، از همین حالا چه کار کنیم؟
قرار نیست برای آماده کردن کودک تا شروع مدرسه صبر کنیم. قصه، بازی و گفت‌وگو می‌توانند فرصت خوبی باشند تا قبل از باز شدن مدرسه‌ها، درباره نگرانی‌ها حرف بزنیم و بعضی از مهارت‌هایی را که کودک در محیط جدید به آن‌ها نیاز دارد تمرین کنیم.
برای همین در مهرسا دو کوله‌بار کتاب متناسب با دو گروه سنی آماده کرده‌ایم:
کوله‌بار شروع شیرین | ۵ تا ۷ سال
مناسب کودکان مهدکودک و پیش‌دبستانی
قیمت با تخفیف: ۹۴۸٬۶۰۰ تومان
کد تخفیف: mehrsakids
لینک خرید: ‏https://mehrsa.org/cart?step=1&products=1331,1,0,book|1198,1,0,book|1078,1,0,book|577,1,0,book|921,1,0,book|841,1,0,book|1349,1,0,book|1119,1,0,book

کوله‌بار کشف و رشد | ۷ تا ۱۰ سال
مناسب کودکان دبستانی
قیمت با تخفیف: ۹۴۷٬۴۳۰ تومان
کد تخفیف: mehrsaschool 
لینک خرید: ‏https://mehrsa.org/cart?step=1&products=1239,1,0,book|920,1,0,book|27,1,0,book|589,1,0,book|1098,1,0,book|1343,1,0,book|1140,1,0,book|1127,1,0,book

این تخفیف‌ها تا پایان ماه مهر قابل استفاده‌اند.
همچنین اگر دوست دارید درباره آمادگی شناختی و هیجانی کودک برای شروع سال تحصیلی بیشتر بدانید، وبیناری با همراهی متخصصان مهرسا و باشگاه مغز آماده کرده‌ایم که در آن درباره نگرانی‌های شروع مدرسه و راه‌های آماده‌تر کردن کودکان صحبت می‌کنیم.
تاریخ وبینار: چهارشنبه 25 شهریور
هزینه شرکت در وبینار: ۱۰۰ هزار تومان
لینک ثبت‌نام وبینار: https://www.skyroom.online/events/90qyvy
منابع علمی:
• National Institute of Mental Health (NIMH). (2024). Children and Mental Health: Is This Just a Stage? National Institutes of Health.
• American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (AAPOS). (n.d.). Vision Screening.
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2024). About Hearing Loss in Children.
• Engel, C., Lillie, K., Zurawski, S., & Travers, B. G. (2018). Curriculum-based handwriting programs: A systematic review with effect sizes. American Journal of Occupational Therapy, 72(3). DOI: 10.5014/ajot.2018.027110.
• Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (NICHD). (2018). What Are Some Signs of Learning Disabilities? National Institutes of Health.
• Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (NICHD). (2018). Learning Disabilities. National Institutes of Health.
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2024). Signs and Symptoms of Autism Spectrum Disorder.

نویسنده: عاطفه جعفرپور